Izrael blokuje pokój, Ameryka płaci
Pęknięcie w sojuszu waszyngtońsko-izraelskim i logika eskalacji na Bliskim Wschodzie
(wersja bazowa — w panelu redakcji)
Wskazówka: najedź na podświetlone fragmenty, aby zobaczyć pogłębienie.
Rzadko zdarza się, by w dyplomacji sojuszniczej doszło do publicznego upokorzenia — a właśnie coś bliskiego temu miało miejsce, gdy Donald Trump miał zadzwonić do Benjamina Netanjahu z żądaniem natychmiastowego wstrzymania ataków na południowy Bejrut, używając przy tym słów niecenzuralnych i grożąc: *„Uratowałem ci dupę. Siedziałbyś już dawno w pierdlu"*. Niezależnie od tego, czy relacja portalu Axios jest w stu procentach prawdziwa, polityczna treść tej wymiany jest symptomatyczna: interesy Waszyngtonu i Tel Awiwu rozszczepły się na tyle poważnie, że nie można już dłużej udawać ich tożsamości.
Mechanizm pułapki
Logika sytuacji jest precyzyjna. Iran uzależnił kontynuację negocjacji z Amerykanami od zaprzestania izraelskich ataków na Liban. Izrael, wiedząc o tym, zintensyfikował operacje — co oznacza, że torpedowanie rozmów pokojowych USA–Iran stało się *instrumentem* izraelskiej polityki, a nie jej efektem ubocznym. Jeden z komentatorów amerykańskich ujął to wprost: . Ta obserwacja przestała być tezą — stała się roboczą hipotezą przyjmowaną przez coraz szersze kręgi analityczne po obu stronach Atlantyku.
Trump znalazł się w klasycznej pułapce mocarstwa uwięzionego przez sojusznika mniejszego, lecz bardziej zdeterminowanego. Dysponuje instrumentem natychmiastowego nacisku — zawieszeniem pomocy wojskowej i finansowej — lecz z niego nie korzysta. Jak zauważył jeden z kongresmenów republikańskich: *„"*. Jednak posługuje się jedynie słowami. Pyskówka jest pyskówką, ale politycznie nie oddziałuje za bardzo.
Błąd wywiadowczy jako błąd strategiczny
Za całą tą eskalacją kryje się fundamentalna porażka analityczna. Zakładano, że eliminacja przywódców w Teheranie spowoduje upadek reżimu. Zakładano, że uderzenie na Hezbollah doprowadzi do jego całkowitego rozkładu. Zakładano, że Hamas po dwóch latach intensywnych operacji przestanie funkcjonować. Żadna z tych prognoz się nie sprawdziła. Hezbollah — mimo utraty kolejnych dowódców i znacznego osłabienia potencjału — nadal prowadzi działania zbrojne w południowym Libanie i kontroluje tereny, z których Izrael nie jest w stanie go usunąć siłami konwencjonalnymi. Hamas istnieje. Iran — wbrew pobożnym życzeniom — nie runął.
Problem leży nie tylko w jakości zbieranych danych, ale w ich interpretacji: . Wishful thinking zastąpił chłodną ocenę. Za tym błędem analitycznym podążył błąd polityczny: Stany Zjednoczone dały się wciągnąć w operację, której cele służą supremacji izraelskiej na Bliskim Wschodzie — politycznej, gospodarczej i militarnej — na koszt amerykańskiego podatnika i amerykańskiego interesu strategicznego.
Liban jako poligon doktryny
Operacja w Libanie Południowym ma dwa deklarowane cele: walkę z Hezbollahem i — ukryty — cel terytorialny. Wzorzec działania jest czytelny: wypędza się ponad milion dwieście tysięcy cywilów z południa Libanu, niszczy infrastrukturę, szpitale, drogi; zabija się personel medyczny i dziennikarzy, by ograniczyć przepływ informacji. Pozostawia się pustkę demograficzną. W prawicowej prasie izraelskiej ukazywały się już ogłoszenia o parcelowaniu działek w południowym Libanie. Doktryna nie jest ukryta — jest eksponowana.
Izrael liczy przy tym na efekt wtórny: przepchnięcie masy uchodźców szyickich w głąb libańskiego terytorium, gdzie od dekad tli się napięcie między wspólnotami szyicką, sunnicką i maronickią, doprowadzi do nowej wojny domowej. Liban rozpadłby się całkowicie — a Hezbollah, choć osłabiony, operowałby w chaosie bez możliwości konsolidacji oporu. To kalkulacja cyniczna, lecz wewnętrznie spójna.
Cena blokady i milczenie świata
Najbardziej dotkliwym skutkiem całego kryzysu dla globalnej gospodarki pozostaje ograniczenie żeglugi przez Cieśninę Ormuz. Zamiast normalnych dwustu tankowców dziennie przepływa przez nią około dziesięciu procent tej liczby. Przemysł chemiczny zaczyna odczuwać braki w surowcach do produkcji nawozów sztucznych; zaczyna brakować paliwa lotniczego. Kolejne dwa, trzy miesiące takiego stanu oznaczałyby cios gospodarczy poważniejszy niż pandemia COVID-19. Świat reaguje — ale reaguje na Iran, nie na Izrael, bo to Iran kontroluje cieśninę. To właśnie ta logika — nie humanitarna wrażliwość — wymusiła na Waszyngtonie podjęcie rozmów z Teheranem.
Równocześnie trwa masakra w Gazie, ekspansja osadnicza na Zachodnim Brzegu, niszczenie wspólnot chrześcijańskich w Jerozolimie — i świat milczy. Embargo nałożone na Rosję za zbrodnie wojenne na Ukrainie nie ma odpowiednika wobec Izraela, choć skala ofiar cywilnych — przede wszystkim kobiet i dzieci — jest porównywalna lub większa. Były premier Izraela Ehud Olmert zwrócił się do Międzynarodowego Trybunału Karnego o ściganie izraelskich przywódców za zbrodnie wojenne. Reakcja była żadna.
Punkt bez powrotu?
Problem strukturalny jest głębszy niż osobowość Netanjahu. Sondaże wskazują, że około osiemdziesięciu procent Izraelczyków popiera twarde stanowisko wobec Libanu, Gazy i Iranu. Lider opozycji Jair Lapid oskarżył Netanjahu nie o nadmierną agresję — lecz o miękkość wobec Trumpa. Oznacza to, że ewentualna zmiana rządu w Izraelu nie zmieni logiki konfliktu. Społeczeństwo po dekadach rządów skrajnej prawicy przyswoiło jej narrację.
Dla Waszyngtonu wyjście z tej pułapki musi przybrać formę narracyjną: . Nie pokój — rozejm. Nie denuklearyzacja Iranu — neutralizacja zapasów uranu i przywrócenie żeglugi przez Cieśninę Ormuz. Minimum, które pozwoli zachować twarz przed wyborami połówkowymi. .
— i w tym, że nigdy nie unormowano do końca zasad, na jakich powstało państwo żydowskie; ta niezabliźniona rana toczy się dalej, a nikt nie ma dość siły ani woli, by się do niej naprawdę zabrać.
Tekst przygotowany z udziałem AI — O redakcji.